- ภาวะมีบุตรยากพบได้บ่อย — งานวิจัยรวมข้อมูลทั่วโลกที่ WHO สนับสนุนพบว่า ประมาณ 17.5% ของผู้ใหญ่เคยประสบภาวะนี้ หรือราว 1 ใน 6 คน
- เกณฑ์พบแพทย์ขึ้นกับอายุ — พยายาม 12 เดือนยังไม่ตั้งครรภ์ (อายุต่ำกว่า 35) หรือ 6 เดือน (อายุ 35 ขึ้นไป)
- AMH บอกปริมาณไข่ ไม่ได้บอกโอกาสท้องเอง — ใช้วางแผนเรื่องเวลาและการรักษา ไม่ควรใช้ตัดสินว่ามีลูกได้หรือไม่
- รอบเดือนผิดปกติและไทรอยด์เป็นสิ่งที่ตรวจพบและดูแลได้ — เช่น PCOS และไทรอยด์ทำงานต่ำ
- เริ่มกรดโฟลิกก่อนตั้งครรภ์อย่างน้อย 1 เดือน — และให้ฝ่ายชายตรวจน้ำเชื้อไปพร้อมกัน
ภาวะมีบุตรยากคืออะไร และพบบ่อยแค่ไหน
แพทย์นิยามภาวะมีบุตรยากว่า การมีเพศสัมพันธ์สม่ำเสมอโดยไม่คุมกำเนิดนาน 12 เดือนแล้วยังไม่ตั้งครรภ์ [1][2] สาเหตุอาจมาจากฝ่ายหญิง ฝ่ายชาย หรือทั้งสองฝ่าย และหลายคู่ไม่มีอาการผิดปกติอะไรมาก่อนเลย
การตั้งครรภ์ต้องผ่านหลายขั้นตอน ตั้งแต่รังไข่ปล่อยไข่ ไข่เดินทางเข้าท่อนำไข่ เจอกับอสุจิ จนตัวอ่อนฝังตัวในโพรงมดลูก ถ้าขั้นใดขั้นหนึ่งสะดุด ก็อาจทำให้ตั้งครรภ์ยากขึ้น
ตัวเลขที่ควรรู้
- งานวิจัยรวม 133 การศึกษาที่ WHO สนับสนุน พบว่าผู้ใหญ่ราว 17.5% เคยมีภาวะมีบุตรยากในช่วงชีวิต [3]
- ความสามารถในการมีบุตรของผู้หญิง ลดลงทีละน้อยตั้งแต่อายุประมาณ 32 ปี และลดเร็วขึ้นหลัง 37 ปี [4]
- คู่ที่ฝ่ายหญิงอายุ 35 ปีขึ้นไป ควรพบแพทย์เร็วขึ้น คือหลังพยายาม 6 เดือน [1][4]
อะไรทำให้มีลูกยาก
บางสาเหตุตรวจได้จากเลือด บางสาเหตุต้องตรวจด้วยอัลตราซาวด์หรือการตรวจเฉพาะทาง
🌙 ไข่ไม่ตกหรือตกไม่สม่ำเสมอ
รอบเดือนสั้นกว่า 21 วัน ยาวกว่า 35 วัน หรือขาดหายบ่อย อาจบอกว่าไข่ไม่ตกทุกเดือน สาเหตุที่พบบ่อยคือ PCOS (ภาวะถุงน้ำรังไข่หลายใบ) [5] งานวิจัยของศิริราชพบว่าผู้หญิงไทยที่เป็น PCOS ราว 1 ใน 5 มีภาวะดื้ออินซูลินร่วมด้วย [6]
🦋 ไทรอยด์ทำงานผิดปกติ
ไทรอยด์ (ต่อมที่คุมการเผาผลาญ) ทำงานต่ำหรือสูงเกิน อาจทำให้รอบเดือนแปรปรวนและส่งผลต่อการตั้งครรภ์ แนวทางสากลแนะนำให้ตรวจและดูแลค่าไทรอยด์ให้เหมาะสมก่อนตั้งครรภ์ในคนที่มีความเสี่ยง [7]
⏳ อายุ
เมื่ออายุมากขึ้น จำนวนและคุณภาพของไข่ลดลง และโอกาสแท้งสูงขึ้น [4] นี่คือเหตุผลที่หลายคู่อยากรู้ค่า AMH ไว้วางแผนเรื่องเวลา
🏥 มดลูกและท่อนำไข่
เนื้องอกหรือติ่งเนื้อในโพรงมดลูก พังผืด เยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่ หรือท่อนำไข่ตีบตัน ต้องตรวจด้วยอัลตราซาวด์หรือการตรวจพิเศษโดยสูตินรีแพทย์
⚖️ น้ำหนัก บุหรี่ และไลฟ์สไตล์
น้ำหนักมากหรือน้อยเกินไป การสูบบุหรี่ และการดื่มแอลกอฮอล์มาก มีความสัมพันธ์กับการตั้งครรภ์ที่ยากขึ้น ทั้งในผู้หญิงและผู้ชาย [8]
👨 ปัจจัยฝ่ายชาย
จำนวน การเคลื่อนไหว และรูปร่างของอสุจิ ตรวจได้จาก การตรวจน้ำเชื้อ (Semen Analysis) ที่สูตินรีแพทย์หรือศูนย์มีบุตรยาก ควรตรวจไปพร้อมฝ่ายหญิง ไม่ต้องรอ
Thrive ช่วยเตรียมตัวก่อนมีลูกอย่างไร
Thrive Wellness Clinic ดูแลช่วง ก่อนเริ่มพยายามมีลูก แพทย์จะเลือกรายการตรวจตามอายุ รอบเดือน และประวัติของคุณ ไม่ใช่ตรวจทุกอย่างแบบเหมาเข่ง
ฮอร์โมนที่สร้างจากถุงไข่เล็ก ๆ ในรังไข่ ใช้ประเมิน ปริมาณไข่ที่เหลืออยู่ เจาะเลือดครั้งเดียว ตรวจวันไหนของรอบเดือนก็ได้
เช่น Estradiol, Progesterone และไทรอยด์ (TSH, Free T4) จาก แพ็กเกจตรวจสมดุลฮอร์โมน ช่วยหาสาเหตุของรอบเดือนไม่สม่ำเสมอ
วางแผนกรดโฟลิก ตรวจ ระดับวิตามินและแร่ธาตุ แล้วเสริมเฉพาะที่ขาดด้วย วิตามินเฉพาะบุคคล พร้อมแนะนำเรื่องอาหารและน้ำหนัก
สิ่งที่ Thrive ไม่ได้ให้บริการ
การตรวจน้ำเชื้อ อัลตราซาวด์ทางนรีเวช การฉีดเชื้อ (IUI) และการทำเด็กหลอดแก้ว (IVF/ICSI) หากผลตรวจหรือประวัติบ่งชี้ แพทย์จะแนะนำต่อสูตินรีแพทย์หรือศูนย์มีบุตรยาก พร้อมผลตรวจที่มี เพื่อไม่ให้เสียเวลาตรวจซ้ำ
AMH คืออะไร บอกอะไร และไม่ได้บอกอะไร
AMH เป็นค่าที่หลายคนกังวลที่สุด แต่ก็เข้าใจผิดบ่อยที่สุดเช่นกัน สมาคมเวชศาสตร์การเจริญพันธุ์อเมริกัน (ASRM) ระบุว่า ค่าที่ใช้ประเมินไข่สำรองช่วยคาดการณ์จำนวนไข่ที่เก็บได้เมื่อกระตุ้นไข่ แต่ทำนายโอกาสตั้งครรภ์ได้ไม่ดีถ้าไม่ดูอายุร่วมด้วย [9]
✅ AMH ช่วยบอก
- ไข่สำรองมากหรือน้อยเมื่อเทียบกับคนวัยเดียวกัน
- ช่วยตัดสินใจเรื่องเวลา เช่น ไม่ควรรอนานเกินไป
- ช่วยแพทย์มีบุตรยากวางแผนขนาดยากระตุ้นไข่
- ค่าสูงมากอาจพบร่วมกับ PCOS
❌ AMH ไม่ได้บอก
- คุณภาพของไข่
- โอกาสตั้งครรภ์เองตามธรรมชาติในเดือนนี้หรือปีนี้
- ว่าท่อนำไข่ มดลูก หรืออสุจิปกติหรือไม่
- อายุที่จะหมดประจำเดือนแบบแม่นยำ
งานวิจัยที่ควรรู้: การศึกษาใน JAMA ติดตามผู้หญิงอายุ 30–44 ปี จำนวน 750 คนที่เพิ่งเริ่มพยายามมีลูก พบว่ากลุ่มที่ AMH ต่ำ (<0.7 ng/mL) ตั้งครรภ์ภายใน 12 เดือนได้ 84% ใกล้เคียงกับกลุ่มค่าปกติที่ 75% [10] ค่า AMH ต่ำจึงไม่ใช่คำตัดสิน แต่เป็นข้อมูลให้วางแผน
สิ่งที่ทำได้ตั้งแต่วันนี้
คณะทำงานป้องกันโรคของสหรัฐฯ (USPSTF) แนะนำผู้หญิงที่วางแผนตั้งครรภ์ให้กินกรดโฟลิกวันละ 0.4–0.8 มิลลิกรัม เริ่มอย่างน้อย 1 เดือนก่อนตั้งครรภ์ไปจนถึง 2–3 เดือนแรก [11]
ช่วงที่มีโอกาสตั้งครรภ์มีประมาณ 6 วัน คือ 5 วันก่อนไข่ตกจนถึงวันไข่ตก การมีเพศสัมพันธ์ทุก 1–2 วันในช่วงนี้ช่วยได้ ชุดตรวจไข่ตกแบบปัสสาวะช่วยระบุช่วงเวลาได้ [8]
ทั้งสองฝ่ายควรทำไปพร้อมกัน กาแฟวันละ 1–2 แก้วยังไม่พบว่าส่งผลต่อการมีบุตร [8]
ในคนที่เป็น PCOS การลดน้ำหนักเพียง 5–10% อาจช่วยให้รอบเดือนสม่ำเสมอขึ้น [5]
ข้อมูลในหน้านี้เป็นความรู้ทั่วไป ควรปรึกษาแพทย์ก่อนเริ่มยา วิตามิน หรืออาหารเสริมทุกชนิดระหว่างวางแผนตั้งครรภ์
ตรวจก่อนมีลูกที่ Thrive
คุยประวัติกับแพทย์
อายุ รอบเดือน ระยะเวลาที่พยายาม โรคประจำตัว ยาที่ใช้ และประวัติครอบครัว เพื่อเลือกรายการตรวจที่จำเป็น
เจาะเลือด
AMH ตรวจวันไหนก็ได้ ส่วนฮอร์โมนเพศบางตัวควรตรวจช่วงวันที่ 2–5 ของรอบเดือน เจ้าหน้าที่จะแจ้งวันและการเตรียมตัวให้ล่วงหน้า
แพทย์แปลผลทีละค่า
อธิบายว่าแต่ละค่าหมายถึงอะไรเมื่อดูร่วมกับอายุ ไม่ตัดสินจากตัวเลขเดียว
วางแผนต่อ
ปรับโภชนาการและวิตามิน ติดตามผล หรือแนะนำต่อสูตินรีแพทย์ / ศูนย์มีบุตรยาก เมื่อถึงเกณฑ์หรือพบความผิดปกติ
เมื่อไหร่ควรพบแพทย์มีบุตรยาก
- อายุต่ำกว่า 35 ปี พยายามมา 12 เดือน แล้วยังไม่ตั้งครรภ์ [1]
- อายุ 35 ปีขึ้นไป พยายามมา 6 เดือน แล้วยังไม่ตั้งครรภ์ [1][4]
- อายุเกิน 40 ปี ควรพบแพทย์ตั้งแต่เริ่มวางแผน [4]
- ประจำเดือนไม่มา มาไม่สม่ำเสมอ ปวดประจำเดือนรุนแรง หรือเคยติดเชื้อในอุ้งเชิงกราน
- เคยผ่าตัดอุ้งเชิงกราน หรือฝ่ายชายรู้ว่ามีปัญหาเรื่องอสุจิ
เริ่มจากรู้ข้อมูลของร่างกาย แล้ววางแผนได้ตรงจุด
ตรวจ AMH ฮอร์โมน และวางแผนโภชนาการ กับแพทย์ Thrive
อ้างอิงทางวิทยาศาสตร์
- [1] Practice Committee of the American Society for Reproductive Medicine. “Definitions of infertility and recurrent pregnancy loss: a committee opinion.” Fertil Steril. 2020;113(3):533–535. PMID: 32115183
- [2] Zegers-Hochschild F, et al. “The International Glossary on Infertility and Fertility Care, 2017.” Fertil Steril. 2017;108(3):393–406. PMID: 28760517
- [3] Cox CM, et al. “Infertility prevalence and the methods of estimation from 1990 to 2021: a systematic review and meta-analysis.” Hum Reprod Open. 2022;2022(4):hoac051. PMID: 36483694
- [4] American College of Obstetricians and Gynecologists. “Female age-related fertility decline. Committee Opinion No. 589.” Obstet Gynecol. 2014;123(3):719–721. PMID: 24553169
- [5] Teede HJ, et al. “Recommendations from the 2023 International Evidence-based Guideline for the Assessment and Management of Polycystic Ovary Syndrome.” Fertil Steril. 2023;120(4):767–793. PMID: 37589624
- [6] Wongwananuruk T, et al. “Prevalence and clinical predictors of insulin resistance in reproductive-aged Thai women with polycystic ovary syndrome.” Int J Endocrinol. 2012;2012:529184. (Siriraj Hospital, Mahidol University)
- [7] Alexander EK, et al. “2017 Guidelines of the American Thyroid Association for the Diagnosis and Management of Thyroid Disease During Pregnancy and the Postpartum.” Thyroid. 2017;27(3):315–389. PMID: 28056690
- [8] Practice Committee of ASRM and SREI. “Optimizing natural fertility: a committee opinion.” Fertil Steril. 2022;117(1):53–63. PMID: 34815068
- [9] Practice Committee of the American Society for Reproductive Medicine. “Testing and interpreting measures of ovarian reserve: a committee opinion.” Fertil Steril. 2020;114(6):1151–1157. PMID: 33280722
- [10] Steiner AZ, et al. “Association between biomarkers of ovarian reserve and infertility among older women of reproductive age.” JAMA. 2017;318(14):1367–1376. PMID: 29049585
- [11] US Preventive Services Task Force. “Folic acid supplementation to prevent neural tube defects: US Preventive Services Task Force reaffirmation recommendation statement.” JAMA. 2023;330(5):454–459. PMID: 37526713
