อินซูลิน — ฮอร์โมนที่คุมน้ำตาล และทำไมดื้ออินซูลินจึงอันตราย
Bangkok's functional medicine clinic — personalised care, science-backed.
นัดตรวจที่ Thrive →และทำไมดื้ออินซูลินจึงอันตราย
ง่วงหลังกินข้าว อยากของหวานตลอด พุงน้อยๆ โตขึ้น — อาจเป็นสัญญาณแรกของ Insulin Resistance ภาวะที่นำไปสู่โรคเรื้อรังได้หลายชนิด
อินซูลินคืออะไร — ทำหน้าที่อะไร
อินซูลิน (Insulin) คือฮอร์โมนที่ผลิตจาก Beta Cells ในตับอ่อน เปรียบเหมือน "กุญแจ" ที่เปิดประตูเซลล์ทั่วร่างกาย ให้กลูโคสจากอาหารเข้าไปได้ เพื่อใช้เป็นพลังงานหรือเก็บสะสม
เมื่อทานอาหาร โดยเฉพาะคาร์โบไฮเดรต น้ำตาลในเลือดสูงขึ้น ตับอ่อนจึงหลั่งอินซูลินออกมา อินซูลินพาน้ำตาลเข้าเซลล์ ระดับน้ำตาลในเลือดลดกลับมาปกติ — นี่คือวงจรที่ควรเกิดขึ้นทุกมื้ออาหาร
เปิดประตูเซลล์ให้กลูโคส
จับกับ Insulin Receptor บนเซลล์ กระตุ้น GLUT4 transporter รับน้ำตาลเข้า
สั่งให้ตับสร้าง Glycogen
เก็บสำรองกลูโคสในตับและกล้ามเนื้อเป็น Glycogen ไว้ใช้ยามจำเป็น
เก็บสะสมเป็นไขมัน
กลูโคสส่วนเกินถูกแปลงเป็น Triglycerides เก็บในเนื้อเยื่อไขมัน
หยุดการสลายไขมัน
อินซูลินสูงยับยั้ง Lipolysis — ทำให้ร่างกายเผาผลาญไขมันน้อยลง
สร้างโปรตีนกล้ามเนื้อ
กระตุ้น Protein Synthesis ช่วยสร้างและซ่อมกล้ามเนื้อหลังออกกำลังกาย
ควบคุมระดับน้ำตาล
รักษาระดับน้ำตาลในเลือดให้อยู่ระหว่าง 70–100 mg/dL ในขณะอดอาหาร
Insulin Resistance — ดื้ออินซูลินเกิดขึ้นได้อย่างไร
เมื่อร่างกายได้รับน้ำตาลมากเกินไปซ้ำๆ เซลล์เริ่ม "ชิน" กับอินซูลิน และตอบสนองน้อยลง ตับอ่อนจึงต้องทำงานหนักขึ้น ผลิตอินซูลินมากขึ้น เพื่อรักษาระดับน้ำตาล — วงจรนี้ถ้าดำเนินต่อไปเรื่อยๆ จะนำไปสู่ Pre-diabetes และ Type 2 Diabetes
ทานน้ำตาล/แป้งมากเกินไปซ้ำๆ
น้ำตาลในเลือดพุ่งขึ้น-ลงบ่อย กระตุ้นอินซูลินมากกว่าปกติ
เซลล์เริ่มดื้อต่ออินซูลิน
Receptor ไวน้อยลง ต้องใช้อินซูลินมากขึ้นเพื่อผลเดิม
ตับอ่อนทำงานหนักขึ้น
ผลิตอินซูลินมากขึ้นเรื่อยๆ เพื่อชดเชยการดื้อ
Hyperinsulinemia
อินซูลินสูงเรื้อรัง กระตุ้นการสะสมไขมัน น้ำหนักขึ้น อักเสบ
ตับอ่อนเริ่มล้า → Pre-diabetes → Type 2 Diabetes
Beta Cells เสื่อมลง ไม่สามารถผลิตอินซูลินได้เพียงพออีกต่อไป
สัญญาณที่อาจบ่งชี้ว่าดื้ออินซูลิน
การตรวจประเมิน Insulin Resistance
| การตรวจ | ค่าปกติ | บ่งชี้ Insulin Resistance |
|---|---|---|
| Fasting Glucose | 70–100 mg/dL | > 100 mg/dL = Pre-diabetes |
| HbA1c | < 5.7% | 5.7–6.4% = Pre-diabetes |
| Fasting Insulin | 2–10 μIU/mL | > 15 μIU/mL บ่งชี้ IR |
| HOMA-IR (Glucose × Insulin / 405) | < 2.0 | > 2.5 = Insulin Resistance |
| Triglycerides | < 150 mg/dL | > 150 mg/dL บ่งชี้ IR |
| HDL Cholesterol | > 50 mg/dL (หญิง) | < 40 mg/dL บ่งชี้ IR |
ทำไม Fasting Glucose อย่างเดียวไม่พอ?
ผู้ที่มี Insulin Resistance ในระยะแรกมักมีระดับ Fasting Glucose ปกติ เพราะตับอ่อนยังชดเชยได้โดยการผลิตอินซูลินมากขึ้น การตรวจ Fasting Insulin และ HOMA-IR จึงพบ IR ได้เร็วกว่า 5–10 ปี ก่อนที่น้ำตาลจะสูงจริงๆ
ปัจจัยที่ทำให้เกิด Insulin Resistance
แนวทางดูแล Insulin Resistance
อาหาร — Low-GI Diet
- ลด: น้ำตาล น้ำอัดลม เครื่องดื่มหวาน แป้งขาว ขนม Ultra-processed foods
- เพิ่ม: ผักหลากสี โปรตีนคุณภาพดี ไขมันดี (Avocado, Olive oil, ถั่ว) ธัญพืชไม่ขัดสี
- กินอย่างไร: ผักก่อน โปรตีนกลาง คาร์โบไฮเดรตสุดท้าย ลด Postprandial Glucose Spike ได้มาก
- Intermittent Fasting: 16:8 ช่วยลด Fasting Insulin และลดน้ำหนัก แต่ต้องปรึกษาแพทย์ก่อน
ออกกำลังกาย
Resistance Training (ยกน้ำหนัก) มีประสิทธิภาพสูงสุดในการเพิ่ม Insulin Sensitivity เพราะกล้ามเนื้อดูดน้ำตาลได้โดยไม่ต้องอาศัยอินซูลิน (via AMPK pathway) การออกกำลังกายหลังอาหาร 15–30 นาที ช่วยลด Postprandial Glucose ได้ดีมาก
อาหารเสริมที่มีหลักฐาน
Berberine มีงานวิจัยสนับสนุนว่าลด Fasting Glucose ได้ใกล้เคียง Metformin ในบางกลุ่ม แต่ต้องปรึกษาแพทย์ก่อนใช้ทุกครั้ง
กังวลเรื่อง Insulin Resistance หรือระดับน้ำตาลในเลือด?
ปรึกษา พญ. ชนากานต์ ที่ Thrive Wellness Clinic — ตรวจ Fasting Insulin, HOMA-IR, Glucose Panel ครบชุด วิเคราะห์ผลและวางแผนดูแลเฉพาะบุคคล
บริการที่เกี่ยวข้องที่ Thrive
อ้างอิงทางวิทยาศาสตร์
- DeFronzo RA, et al. "Insulin resistance: a multifaceted syndrome responsible for NIDDM, obesity, hypertension, dyslipidemia, and atherosclerotic cardiovascular disease." Diabetes Care. 1991;14(3):173-194. PMID: 2044434
- Kahn CR. "Insulin action, diabetogenes, and the cause of type II diabetes." Diabetes. 1994;43(8):1066-1084. PMID: 8039601
- Yin J, et al. "Efficacy of berberine in patients with type 2 diabetes mellitus." Metabolism. 2008;57(5):712-717. PMID: 18442638
- Borghouts LB, Keizer HA. "Exercise and insulin sensitivity: a review." Int J Sports Med. 2000;21(1):1-12. PMID: 10683091
- Weickert MO, Pfeiffer AF. "Impact of dietary fiber consumption on insulin resistance and the prevention of type 2 diabetes." J Nutr. 2018;148(1):7-12. PMID: 29378044
คำถามที่พบบ่อย
อินซูลินคืออะไร?
อินซูลิน (Insulin) คือฮอร์โมนที่ผลิตจาก Beta Cells ในตับอ่อน ทำหน้าที่เปิดประตูเซลล์ให้กลูโคสเข้าไปใช้เป็นพลังงาน ควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดให้อยู่ในช่วง 70–100 mg/dL
Insulin Resistance คืออะไร?
Insulin Resistance (ดื้ออินซูลิน) คือเมื่อเซลล์ไม่ตอบสนองต่ออินซูลินได้ดีเหมือนเดิม ตับอ่อนต้องผลิตอินซูลินมากขึ้นเพื่อรักษาระดับน้ำตาล ถ้าปล่อยไปนานโดยไม่แก้ไขจะกลายเป็น Pre-diabetes และ Type 2 Diabetes
อาการดื้ออินซูลินมีอะไรบ้าง?
อาการของ Insulin Resistance ได้แก่ ง่วงหลังมื้ออาหาร อยากน้ำตาลและแป้งบ่อย น้ำหนักขึ้นที่หน้าท้อง ผิวคล้ำที่รอยพับคอ รักแร้ (Acanthosis Nigricans) เหนื่อยล้าเรื้อรัง และในผู้หญิงอาจทำให้ PMOS รุนแรงขึ้น
จะรู้ได้อย่างไรว่าดื้ออินซูลิน?
การตรวจเลือด Fasting Insulin และ HOMA-IR (Homeostatic Model Assessment of Insulin Resistance) เป็นวิธีที่แม่นยำที่สุด โดย HOMA-IR > 2.5 บ่งชี้ว่ามี Insulin Resistance ควรตรวจร่วมกับ Fasting Glucose และ HbA1c
อาหารอะไรทำให้อินซูลินพุ่ง?
อาหารที่ทำให้อินซูลินพุ่งสูงได้แก่ น้ำตาล (น้ำอัดลม เครื่องดื่มหวาน) แป้งขัดขาว (ขนมปังขาว ข้าวขาว) อาหารแปรรูป ผลไม้หวานจัดในปริมาณมาก และ Refined Carbohydrates ทุกชนิด
ดื้ออินซูลินรักษาได้ไหม?
Insulin Resistance ในระยะแรกๆ แก้ไขได้ด้วยการปรับอาหาร Low-GI ออกกำลังกาย ลดน้ำหนัก นอนหลับพอ และจัดการความเครียด อาหารเสริม เช่น Berberine, Magnesium, Inositol ก็ช่วยได้ ในบางรายอาจต้องใช้ยา Metformin
Bangkok's functional medicine clinic — personalised care, science-backed.
นัดตรวจที่ Thrive →