PMOS ถุงน้ำรังไข่หลายใบ เข้าใจให้ถูก รักษาให้ตรง
Bangkok's functional medicine clinic — personalised care, science-backed.
นัดตรวจที่ Thrive →เข้าใจให้ถูก รักษาให้ตรง
ประจำเดือนมาไม่สม่ำเสมอ ขนดก สิวฮอร์โมน น้ำหนักขึ้นง่าย — อาจเป็นสัญญาณของ PMOS ภาวะที่พบในผู้หญิง 1 ใน 10 คน
PMOS คืออะไร
PMOS (Polyendocrine Metabolic Ovarian Syndrome) คือภาวะฮอร์โมนผิดสมดุลที่พบบ่อยที่สุดในผู้หญิงวัยเจริญพันธุ์ มีลักษณะการสะสมของถุงน้ำเล็กๆ (Follicles) ที่ยังไม่โตเต็มที่ในรังไข่ ซึ่งเกี่ยวข้องกับการผลิต Androgen (ฮอร์โมนเพศชาย) มากเกินไปและการตกไข่ที่ผิดปกติ
ชื่อ "Polycystic" อาจทำให้เข้าใจผิด — ที่เห็นใน Ultrasound ไม่ใช่ถุงน้ำจริงๆ แต่คือ Follicles ที่ค้างอยู่โดยไม่ตกไข่ การวินิจฉัยต้องพิจารณาจากทั้งอาการและผลการตรวจ ไม่ใช่แค่ Ultrasound เพียงอย่างเดียว
เกณฑ์วินิจฉัย PMOS — Rotterdam Criteria 2003
แพทย์ทั่วโลกใช้เกณฑ์ Rotterdam ในการวินิจฉัย PMOS โดยต้องมีอาการอย่างน้อย 2 ใน 3 ข้อ ต่อไปนี้
Rotterdam Criteria — ต้องมี 2 ใน 3
Oligo/Anovulation
ประจำเดือนมาไม่สม่ำเสมอหรือไม่มาเลย — รอบเดือน > 35 วัน หรือน้อยกว่า 8 รอบ/ปี
Clinical / Biochemical Hyperandrogenism
ขนดก สิวฮอร์โมน หรือ Testosterone สูงในเลือด
Polycystic Ovaries
เห็น ≥ 12 follicles ขนาด 2–9 mm หรือ Volume > 10 mL ใน Ultrasound
⚠️ ต้องแยกโรคอื่นออกก่อน เช่น ไทรอยด์ผิดปกติ, Prolactin สูง, Congenital Adrenal Hyperplasia
อาการ PMOS — หลายระบบพร้อมกัน
กลไก PMOS — Insulin Resistance วนเป็นวงจร
PMOS ไม่ใช่แค่ปัญหาของรังไข่ — มีกลไกระบบหลายอย่างวนซ้ำกัน ทำให้อาการรุนแรงขึ้นเรื่อยๆ หากไม่ได้รับการดูแล
Insulin Resistance
เซลล์ไม่ตอบสนองต่อ Insulin → Insulin สูงขึ้น → กระตุ้นรังไข่ผลิต Androgen มากขึ้น
Hyperandrogenism
Testosterone สูงทำให้ผมร่วง ขนดก สิว และยับยั้งการตกไข่ตามปกติ
LH:FSH Ratio ผิดปกติ
ใน PMOS มักพบ LH สูงกว่า FSH (ratio > 2:1) ทำให้ Follicle ไม่โตเต็มที่
Chronic Low-grade Inflammation
การอักเสบเรื้อรังทำให้ Adipose tissue ผลิต Androgen เพิ่มและรบกวน Ovulation
Gut Microbiome Dysbiosis
งานวิจัยใหม่พบ Microbiome ในผู้มี PMOS แตกต่างจากปกติ ส่งผลต่อ Estrogen metabolism
HPA Axis Dysregulation
ความเครียดกระตุ้น Cortisol ซึ่งเพิ่ม Insulin Resistance และ Adrenal Androgens
การตรวจวินิจฉัย PMOS
| การตรวจ | วัตถุประสงค์ | ค่าที่บ่งชี้ PMOS |
|---|---|---|
| FSH / LH | อัตราส่วน LH:FSH | LH > FSH (ratio > 2) |
| Total & Free Testosterone | ตรวจ Hyperandrogenism | สูงกว่าค่าปกติ |
| DHEAS | Adrenal Androgen | อาจสูงใน Adrenal PMOS |
| Fasting Insulin / HOMA-IR | ประเมิน Insulin Resistance | HOMA-IR > 2.5 |
| Fasting Glucose / HbA1c | ประเมิน Pre-diabetes | Glucose > 100 mg/dL |
| AMH | Ovarian Reserve / PMOS marker | > 5 ng/mL บ่งชี้ PMOS |
| TSH | แยก Hypothyroidism | แยกออกก่อนวินิจฉัย |
| Pelvic Ultrasound | ดู Polycystic morphology | ≥ 12 follicles ต่อรังไข่ |
แนวทางรักษา PMOS แบบองค์รวม
1. ปรับไลฟ์สไตล์ — รากฐานที่สำคัญที่สุด
การลดน้ำหนัก 5–10% ในผู้ที่มีน้ำหนักเกินสามารถฟื้นฟูรอบเดือนและการตกไข่ได้อย่างมีนัยสำคัญ ลด Insulin Resistance และ Androgen โดยไม่ต้องใช้ยา
- Low-GI Diet: ลดน้ำตาลและแป้งขาว เน้นธัญพืชไม่ขัดสี ผัก โปรตีนไร้ไขมัน
- ออกกำลังกาย: Resistance training + Cardio อย่างน้อย 150 นาที/สัปดาห์ ลด Insulin Resistance ได้ดี
- นอนหลับ: Sleep Apnea พบบ่อยใน PMOS — แก้ Sleep quality ช่วยลด Cortisol และ Insulin
2. อาหารเสริมที่มีหลักฐาน
Inositol (Myo-Inositol + D-Chiro-Inositol ในอัตราส่วน 40:1) เป็นที่สนใจมากที่สุด พบว่าช่วยลด Insulin Resistance, ปรับ Testosterone, และฟื้นฟูการตกไข่ใน PMOS หลาย RCT
3. การรักษาด้วยยา
- Metformin: ลด Insulin Resistance เป็น first-line ใน PMOS
- OCP (ยาเม็ดคุมกำเนิด): ปรับรอบเดือนและลด Androgen
- Spironolactone: ลด Hirsutism และสิว
- Clomiphene / Letrozole: กระตุ้นการตกไข่ในกรณีต้องการตั้งครรภ์
PMOS กับความเสี่ยงระยะยาว
หากไม่ได้รับการดูแล PMOS เพิ่มความเสี่ยง: โรคเบาหวานประเภท 2 (3.5 เท่า), โรคหัวใจ (ไขมันในเลือดผิดปกติ, ความดัน), มะเร็งเยื่อบุโพรงมดลูก (จากการที่ไม่ตกไข่สม่ำเสมอ) และ ภาวะซึมเศร้า
การดูแล PMOS จึงไม่ใช่แค่เรื่องประจำเดือนหรือการมีลูก แต่ป้องกันโรคเรื้อรังระยะยาวด้วย
สงสัยว่ามี PMOS หรือมีอาการที่กังวล?
ปรึกษา พญ. ชนากานต์ ที่ Thrive Wellness Clinic — ตรวจฮอร์โมนครบชุด ประเมิน Insulin Resistance และวางแผนดูแล PMOS เฉพาะบุคคล
บริการที่เกี่ยวข้องที่ Thrive
อ้างอิงทางวิทยาศาสตร์
- Rotterdam ESHRE/ASRM-Sponsored PMOS Consensus Workshop Group. "Revised 2003 consensus on diagnostic criteria and long-term health risks related to polycystic ovary syndrome." Fertil Steril. 2004;81(1):19-25. PMID: 14711538
- Azziz R, et al. "The Androgen Excess and PMOS Society criteria for the polycystic ovary syndrome: the complete task force report." Fertil Steril. 2009;91(2):456-488. PMID: 18950759
- Nestler JE, et al. "Insulin stimulates testosterone biosynthesis by human thecal cells from women with polycystic ovary syndrome by activating its own receptor and using inositolglycan mediators as the signal transduction system." J Clin Endocrinol Metab. 1998;83(6):2001-2005. PMID: 9626083
- Unfer V, et al. "Myo-inositol effects in women with PMOS: a meta-analysis of randomized controlled trials." Endocr Connect. 2017;6(8):647-658. PMCID: PMC5655679
- Teede HJ, et al. "Recommendations from the international evidence-based guideline for the assessment and management of polycystic ovary syndrome." Hum Reprod. 2018;33(9):1602-1618. PMID: 30052961
คำถามที่พบบ่อย
PMOS คืออะไร?
PMOS (Polyendocrine Metabolic Ovarian Syndrome) คือภาวะฮอร์โมนผิดสมดุลที่พบบ่อยที่สุดในผู้หญิงวัยเจริญพันธุ์ มีลักษณะ 3 อย่าง: ประจำเดือนผิดปกติหรือไม่มา มีระดับ Androgen สูง และมีถุงน้ำเล็กๆ ในรังไข่เมื่อดูด้วย Ultrasound
PMOS ทำให้มีลูกยากไหม?
PMOS เป็นสาเหตุหลักของภาวะมีบุตรยากในผู้หญิงวัยเจริญพันธุ์ เนื่องจากไม่ตกไข่สม่ำเสมอ แต่ผู้หญิงส่วนใหญ่ที่มี PMOS ยังสามารถตั้งครรภ์ได้ด้วยการรักษาที่เหมาะสม
PMOS รักษาหายไหม?
PMOS ไม่มีทางรักษาให้หายขาด แต่อาการสามารถควบคุมได้ด้วยการปรับไลฟ์สไตล์ ลดน้ำหนัก ยา และอาหารเสริม ผู้หญิงหลายคนสามารถมีรอบเดือนปกติและตั้งครรภ์ได้หลังการรักษา
อาการ PMOS มีอะไรบ้าง?
อาการหลักของ PMOS ได้แก่ ประจำเดือนมาไม่สม่ำเสมอหรือไม่มา ขนดกในบริเวณที่ผิดปกติ (ใบหน้า หน้าอก หลัง) สิวฮอร์โมน ผมร่วง น้ำหนักขึ้นง่าย ลดยาก และผิวคล้ำที่รอยพับ (Acanthosis Nigricans)
PMOS กับ Insulin Resistance เกี่ยวกันอย่างไร?
ผู้ที่มี PMOS ประมาณ 70–80% มีภาวะ Insulin Resistance ด้วย Insulin สูงกระตุ้นรังไข่ผลิต Androgen มากขึ้น วนเป็นวงจร การควบคุมระดับน้ำตาลและ Insulin จึงเป็นหัวใจของการรักษา PMOS
ตรวจ PMOS ต้องทำอะไรบ้าง?
การวินิจฉัย PMOS ต้องมีอาการ 2 ใน 3 ตามเกณฑ์ Rotterdam: ประจำเดือนผิดปกติ / Androgen สูง / Polycystic ovaries ใน Ultrasound ร่วมกับตรวจเลือด FSH, LH, Testosterone, Insulin, AMH และ Glucose เพื่อประเมินความรุนแรง
Bangkok's functional medicine clinic — personalised care, science-backed.
นัดตรวจที่ Thrive →